Dirk van Gorcum: spraakmakend scherprechter La, it 10 Klaas Zandberg Scherprechters,ofbeulenzoalszemeestalgenoemdwerden,sprakentotdeverbeelding.OokinLeeu- wardenoefendenzeeeuwenlanghunberoepuit. In 1568werdDavidFahnervanGöttingen als eerste 'meestervandescarpenswaerde'vanhetgewestFrieslandbijnaamgenoemd. Op23 maart 1860werd methetophangenvanYpeBaukesdeGraafophetZaailanddelaatsteexecutieinLeeuwardenverricht, deopéénnalaatsteinNederland.EenvandemeestspraakmakendebeulenwasongetwijfeldDirkvan Gorcum, die maar liefst van 1755 tot 1797 dit ambt bekleedde. Beulen hadden over gebrek aan publieke belangstelling niet te klagen. Als er één eve- nementwasdatinvroegereeuweneenmassa kijkerstrokwasdatweleenterechtstelling.De overheid bevorderde hetopenbare karakter van deze executies ook zoveel mogelijk. Dit vooral tot een exempel ende afschrik. Dankzijhunkennisvandemenselijkeana- tomieoefendenbeulenvaakhetnevenberoep van chirurgijn of ledenzetter uit en kregen daardoor betalende klanten. Over het alge meen behoorden ze tot de rijkere inwoners van een stad. Hoewel het werk van de beul noodzakelijk werd geacht, werd het tegelij kertijd beschouwd als iets minderwaardigs. De beulen en hun familieleden werden door de meeste mensen dan ook gemeden. Het kwam voor datkinderenvanbeulen noodge dwongen met elkaar moesten trouwen, zodat er typische beulsfamilies ontstonden. Soms kregenzeaantoonbaremoreleproblemenmet hun werk. Erwerdnietzoheel vaak eendood- strafvoltrokken;rondl700gemiddeldvijfkeer perjaarin LeeuwardenJustitie deelde veel vakeranderelijfstralFenuitzoalsbrandmerken, geselenen verminken.Eenhoofd of eenhand moest in één klap worden afgeslagen, anders ontstak de toekijkende menigte in woede en was debeul zij n leven niet zeker. Er moest dus flink worden geoefend. Daar gebruikten ze gewoonlijk varkens en ander al dan niet dood vee voor. Dirkvan Gorcum(1727-1807)zwaaithet zwaard over het hoofd van de voorwaard elijkterdoodver- oordeelde Mr. C. van den Burg, 1788 A'i iÏÏ111J lil l l lït Tl I111I iiTd^.Ttrrrtrh-

Historisch Centrum Leeuwarden

Leovardia, 2000-2012 | 2001 | | pagina 13